Autor: Elżbieta Walczak

Kwestia przynależności darowizny do majątku osobistego lub wspólnego małżonków była już przedmiotem naszych wcześniejszych analiz, w których omawialiśmy przede wszystkim materialnoprawne znaczenie art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce jednak to nie sama treść tego przepisu rodzi największe trudności, lecz to, jak wykazać swoje racje w postępowaniu sądowym. Spory o darowizny bardzo często ujawniają się dopiero na etapie podziału majątku po rozwodzie, kiedy deklaracje stron zderzają się z koniecznością przedstawienia konkretnych dowodów. Właśnie dlatego w tym artykule punkt ciężkości zostaje przesunięty z samej normy prawnej na praktyczne aspekty postępowania dowodowego oraz na rozkład ciężaru dowodu w sprawach dotyczących wejścia przedmiotu darowizny do majątku wspólnego.

Czytaj dalej „Darowizna a majątek wspólny małżonków – postępowanie dowodowe i ciężar dowodu.”

Kiedy odchodzi do rozpadu małżeństwa i przychodzi czas na podział majątku, większość osób myśli o jego najbardziej oczywistych składnikach: mieszkaniu, samochodzie, oszczędnościach czy zgromadzonych ruchomościach. Tymczasem praktyka pokazuje, że w wielu przypadkach w skład majątku wchodzą także elementy, o których małżonkowie nie zawsze pamiętają lub których znaczenia nie rozumieją – takie jak udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Dla jednego z małżonków mogą one wydawać się „jego własną sprawą zawodową”, dla drugiego – czymś odległym, niemal abstrakcyjnym. A jednak z punktu widzenia prawa rodzinnego udziały te często stanowią wspólny dorobek małżonków, wymagający rzetelnej analizy i właściwej wyceny.

To właśnie w takich, pozornie nietypowych sprawach, pojawiają się najtrudniejsze pytania: czy udziały można dzielić w naturze? Czy można przyznać je temu z małżonków, który nigdy nie był wspólnikiem spółki? Jak ustalić ich rzeczywistą wartość, zwłaszcza jeśli spółka w międzyczasie rozwinęła działalność? I czy zbycie udziałów przez jednego z małżonków po ustaniu wspólności majątkowej skutecznie „ucina” możliwość ich podziału?

Odpowiedzi na te problemy w przejrzysty sposób udzielił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 31 stycznia 2013 r. (II CSK 349/12), które – choć osadzone w konkretnym stanie faktycznym – ma szerokie znaczenie dla praktyki orzeczniczej.

Czytaj dalej „Podział udziałów w spółce z o.o. należących do majątku wspólnego – zasady, pułapki i praktyczne konsekwencje”

W wielu rodzinach codzienność układa się harmonijnie – ale nawet w najbardziej zgodnych małżeństwach nie sposób uniknąć sporów. Życie to nieustanne podejmowanie decyzji, a małżeństwo oznacza zderzenie dwóch osobowości, dwóch systemów wartości, dwóch wizji prowadzenia wspólnego życia. Nie jest więc niczym niezwykłym, że pojawiają się rozbieżności, zwłaszcza w sprawach, które mają realne znaczenie dla funkcjonowania całej rodziny. Co więcej, prawo wcale nie zakłada, że małżonkowie zawsze będą jednomyślni – przewiduje sytuacje, w których dojść może do poważnych sporów i pokazuje, jak należy je rozwiązywać.

Czytaj dalej „Brak porozumienia małżonków w ważnych sprawach rodzinnych.”

Alimenty to nie tylko obowiązek prawny, ale przede wszystkim moralny wyraz troski o osoby, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie — najczęściej dzieci, ale także byłych małżonków czy rodziców. System prawny stara się wyważyć interesy obu stron: z jednej strony zapewnić środki niezbędne do życia osobom uprawnionym, z drugiej — nie doprowadzić zobowiązanego do niedostatku. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy sytuacja finansowa zobowiązanego ulega pogorszeniu. Czy utrata pracy lub obniżenie wynagrodzenia może stanowić podstawę do obniżenia alimentów?

Czytaj dalej „Zmiana zatrudnienia i obniżenie wynagrodzenia a obowiązek alimentacyjny.”

Choć relacja małżeńska opiera się na wzajemnym zaufaniu i bliskości, prawo karne nie uznaje jej za przestrzeń wyłączoną spod ochrony. Każdy człowiek – niezależnie od statusu w związku – zachowuje autonomię w decydowaniu o swoim życiu seksualnym.

Jak zauważa A. Michalska-Warias w opracowaniu Zgwałcenie w małżeństwie – wybrane problemy (w: Zgwałcenie. Definicja, reakcja, wsparcie dla ofiar, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2016), „osobom pozostającym w związkach małżeńskich przysługuje i wolność seksualna, i pełna ochrona prawnokarna przed jej naruszeniami”. Oznacza to, że sam fakt pozostawania w związku nie zmienia nic w kwestii karalności przymuszania do współżycia.

Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku wiele systemów prawnych zakładało, że mąż nie może zgwałcić żony. W Polsce ten pogląd został odrzucony wraz z wejściem w życie kodeksu karnego z 1969 roku, który zaliczył zgwałcenie do przestępstw przeciwko wolności. Od tego momentu nie ma już wątpliwości: sprawcą może być również małżonek.

Czytaj dalej „Przemoc seksualna w małżeństwie – granice odpowiedzialności z art. 197 k.k. ”

Chcesz zamknąć ważny etap w życiu – rozwieść się albo wystąpić o alimenty – ale nagle okazuje się, że nie wiesz nawet, gdzie mieszka druga strona? Korespondencja wraca nieodebrana, telefon milczy, a znajomi i rodzina też nie potrafią pomóc. Tymczasem w pozwie musisz podać adres pozwanego, bo bez tego sąd nie doręczy mu pism i sprawa nie ruszy dalej. Czy to oznacza koniec twoich planów? Niekoniecznie. Właśnie na takie sytuacje ustawodawca przewidział rozwiązanie – instytucję kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, uregulowaną w art. 144 k.p.c.

Czytaj dalej „Co zrobić, gdy nie znasz adresu współmałżonka a chciałbyś złożyć pozew o rozwód?”

Relacje rodziców z dziećmi są jednymi z najważniejszych więzi międzyludzkich. Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów pomiędzy dzieckiem a rodzicem zostały wyraźnie uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (art. 113 k.r.o.). Jednak coraz częściej sądy sięgają także do przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności do art. 23 k.c., który chroni dobra osobiste człowieka. Jednym z takich dóbr – co potwierdza utrwalone orzecznictwo – jest właśnie więź rodzinna.

Sprawa, którą w 2019 r. rozpoznał Sąd Apelacyjny w Katowicach (sygn. I ACa 752/18), stanowi istotny przykład, jak prawo cywilne może chronić relację rodzic–dziecko przed naruszaniem przez drugiego rodzica.

Czytaj dalej „Prawo rodzica do kontaktów z dzieckiem a dobra osobiste – analiza art. 23 k.c. w świetle orzecznictwa”

Wakacje z dzieckiem to czas odpoczynku, przygód, wspólnego odkrywania i poznawania świata. Jednak dla rodziców po rozwodzie taki wyjazd, zwłaszcza poza granice Polski, często bywa źródłem napięć i sporów. Co zrobić, gdy jeden z rodziców nie zgadza się na zagraniczne wakacje? Czy jego sprzeciw oznacza automatyczne wstrzymanie planów?

Na te pytania odpowiedź przynosi postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu (sygn. III Nsm 813/23), które dotyczy właśnie sporu między rodzicami o wyjazd z dzieckiem do Włoch. Przyjrzyjmy się tej sprawie i przepisom, które ją regulują — bo podobne sytuacje mogą przydarzyć się każdemu rodzicowi wychowującemu dziecko po rozwodzie.

Czytaj dalej „Wakacje z dzieckiem po rozwodzie — czy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica na wyjazd za granicę? ”

Dłużnicy nie ustają w poszukiwaniu sposobów na uniknięcie spłaty swoich zobowiązań. Zdarza się, że niektóre z ich działań ocierają się o granice prawa lub wręcz mają charakter działań pozornych, zmierzających do pokrzywdzenia wierzycieli. Jednym z bardziej kreatywnych mechanizmów, który łączy się zarówno z tematyką prawa rodzinnego, jak i egzekucyjnego, jest próba „schowania” majątku pod płaszczykiem umowy alimentacyjnej.

Na gruncie polskiego prawa alimenty – z racji swojego celu – korzystają z przeróżnych legislacyjnych przywilejów, m.in. pierwszeństwa zaspokojenia w toku egzekucji. Ten szczególny status bywa jednak nadużywany. Dowodzi tego interesujący przypadek rozpoznany przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, w którym sąd musiał zmierzyć się z pytaniem, czy umowa alimentacyjna może zostać uznana za czynność dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Czytaj dalej „Umowa alimentacyjna jako sposób na ochronę przed wierzycielami.”

W polskim postępowaniu cywilnym rozwód może zostać orzeczony również w formie wyroku zaocznego. To instytucja, która może zaskoczyć stronę pozwaną – szczególnie wtedy, gdy ta liczy na to, że jej bierna postawa zablokuje zakończenie małżeństwa. W rzeczywistości jednak brak odpowiedzi na pozew czy niestawiennictwo na rozprawie nie powstrzymują sądu przed orzeczeniem rozwodu. Wręcz przeciwnie – mogą doprowadzić do szybszego wydania wyroku.

Czytaj dalej „Rozwód w wyroku zaocznym – kiedy może zostać orzeczony?”