Autor: Elżbieta Walczak

W sprawach rozwodowych coraz częściej pojawiają się dowody, które jeszcze kilkanaście lat temu nie odgrywały tak dużej roli. Nagrania rozmów, wiadomości SMS, screeny z komunikatorów, zdjęcia czy materiały z mediów społecznościowych stały się jednym z podstawowych sposobów wykazywania określonych okoliczności przed sądem.

Nie oznacza to jednak, że każde nagranie automatycznie przesądza sprawę. Szczególne wątpliwości pojawiają się wtedy, gdy rozmowa została zarejestrowana w warunkach, które mogły wpływać na jej przebieg. Chodzi zwłaszcza o sytuacje, w których jedna strona celowo prowokuje drugą, zadaje sugestywne pytania, wywołuje emocje albo prowadzi rozmowę tak, aby uzyskać określoną wypowiedź.

W praktyce spraw rozwodowych może to mieć ogromne znaczenie. Zdarza się bowiem, że jedna ze stron przedstawia nagranie jako dowód agresji, przyznania się do winy, zdrady czy braku zainteresowania rodziną, podczas gdy druga strona twierdzi, że została do określonych słów sprowokowana. Powstaje wtedy pytanie, czy sąd powinien takie nagranie traktować jako pełnowartościowy dowód.

Czytaj dalej „Nagranie w sprawie rozwodowej a manipulacja rozmową – czy taki dowód ma wartość w sądzie?”

W dzisiejszych czasach rozwody z elementem zagranicznym przestają być czymś wyjątkowym, a stają się codziennością – szczególnie w obrębie Unii Europejskiej. Coraz częściej pojawia się więc pytanie, czy rozwód uzyskany poza Polską wymaga jeszcze dodatkowego „zatwierdzenia” przez polski sąd.

Sam fakt, że małżeństwo zostało rozwiązane za granicą, nie oznacza jednak, że automatycznie trzeba przechodzić kolejne postępowanie w Polsce. Kluczowe znaczenie ma tutaj prawo unijne, które w wielu przypadkach eliminuje konieczność prowadzenia dodatkowych procedur – pod warunkiem, że mamy do czynienia z rozstrzygnięciem spełniającym określone kryteria.

Czytaj dalej „Rozwód za granicą a polski sąd – czy trzeba go „zatwierdzić” w kraju?”

W sprawach alimentacyjnych spór bardzo często nie dotyczy już samej zasady ponoszenia kosztów utrzymania dziecka, lecz tego, które wydatki rzeczywiście mieszczą się w kategorii usprawiedliwionych potrzeb małoletniego, a które sąd uzna za zbyt daleko idące, przedwczesne, niewykazane albo po prostu niezwiązane bezpośrednio z potrzebami dziecka. To właśnie na tym etapie pojawia się najwięcej rozczarowań: rodzic dochodzący alimentów przedstawia szeroką listę kosztów, a sąd tylko część z nich uznaje za relewantne przy ustalaniu wysokości świadczenia.

Punktem wyjścia pozostaje art. 135 § 1 k.r.o., zgodnie z którym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Już z samego brzmienia przepisu wynika, że nie chodzi o wszystkie wydatki ponoszone w związku z dzieckiem, lecz tylko o takie, które można uznać za obiektywnie uzasadnione. W komentarzu do art. 135 k.r.o. trafnie podkreślono, że ustawodawca mówi właśnie o potrzebach „usprawiedliwionych”, a nie o każdym oczekiwaniu czy każdej preferencji opiekuna dziecka.¹

W praktyce oznacza to, że sąd nie tylko analizuje rachunki i zestawienia kosztów, ale też bada ich sens, proporcję i związek z rzeczywistymi potrzebami konkretnego dziecka. Znaczenie ma jego wiek, stan zdrowia, etap edukacji, środowisko, dotychczasowy poziom życia, a także sytuacja finansowa rodziców. Jak zauważył Sąd Najwyższy, pojęcia usprawiedliwionych potrzeb nie można odrywać od możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego, bo obie te przesłanki pozostają ze sobą w ścisłym związku.²

Czytaj dalej „Alimenty a koszty utrzymania dziecka – czego sąd zwykle nie uwzględnia? cz. 1”

Kwestia przynależności darowizny do majątku osobistego lub wspólnego małżonków była już przedmiotem naszych wcześniejszych analiz, w których omawialiśmy przede wszystkim materialnoprawne znaczenie art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce jednak to nie sama treść tego przepisu rodzi największe trudności, lecz to, jak wykazać swoje racje w postępowaniu sądowym. Spory o darowizny bardzo często ujawniają się dopiero na etapie podziału majątku po rozwodzie, kiedy deklaracje stron zderzają się z koniecznością przedstawienia konkretnych dowodów. Właśnie dlatego w tym artykule punkt ciężkości zostaje przesunięty z samej normy prawnej na praktyczne aspekty postępowania dowodowego oraz na rozkład ciężaru dowodu w sprawach dotyczących wejścia przedmiotu darowizny do majątku wspólnego.

Czytaj dalej „Darowizna a majątek wspólny małżonków – postępowanie dowodowe i ciężar dowodu.”

Kiedy odchodzi do rozpadu małżeństwa i przychodzi czas na podział majątku, większość osób myśli o jego najbardziej oczywistych składnikach: mieszkaniu, samochodzie, oszczędnościach czy zgromadzonych ruchomościach. Tymczasem praktyka pokazuje, że w wielu przypadkach w skład majątku wchodzą także elementy, o których małżonkowie nie zawsze pamiętają lub których znaczenia nie rozumieją – takie jak udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Dla jednego z małżonków mogą one wydawać się „jego własną sprawą zawodową”, dla drugiego – czymś odległym, niemal abstrakcyjnym. A jednak z punktu widzenia prawa rodzinnego udziały te często stanowią wspólny dorobek małżonków, wymagający rzetelnej analizy i właściwej wyceny.

To właśnie w takich, pozornie nietypowych sprawach, pojawiają się najtrudniejsze pytania: czy udziały można dzielić w naturze? Czy można przyznać je temu z małżonków, który nigdy nie był wspólnikiem spółki? Jak ustalić ich rzeczywistą wartość, zwłaszcza jeśli spółka w międzyczasie rozwinęła działalność? I czy zbycie udziałów przez jednego z małżonków po ustaniu wspólności majątkowej skutecznie „ucina” możliwość ich podziału?

Odpowiedzi na te problemy w przejrzysty sposób udzielił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 31 stycznia 2013 r. (II CSK 349/12), które – choć osadzone w konkretnym stanie faktycznym – ma szerokie znaczenie dla praktyki orzeczniczej.

Czytaj dalej „Podział udziałów w spółce z o.o. należących do majątku wspólnego – zasady, pułapki i praktyczne konsekwencje”

W wielu rodzinach codzienność układa się harmonijnie – ale nawet w najbardziej zgodnych małżeństwach nie sposób uniknąć sporów. Życie to nieustanne podejmowanie decyzji, a małżeństwo oznacza zderzenie dwóch osobowości, dwóch systemów wartości, dwóch wizji prowadzenia wspólnego życia. Nie jest więc niczym niezwykłym, że pojawiają się rozbieżności, zwłaszcza w sprawach, które mają realne znaczenie dla funkcjonowania całej rodziny. Co więcej, prawo wcale nie zakłada, że małżonkowie zawsze będą jednomyślni – przewiduje sytuacje, w których dojść może do poważnych sporów i pokazuje, jak należy je rozwiązywać.

Czytaj dalej „Brak porozumienia małżonków w ważnych sprawach rodzinnych.”

Alimenty to nie tylko obowiązek prawny, ale przede wszystkim moralny wyraz troski o osoby, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie — najczęściej dzieci, ale także byłych małżonków czy rodziców. System prawny stara się wyważyć interesy obu stron: z jednej strony zapewnić środki niezbędne do życia osobom uprawnionym, z drugiej — nie doprowadzić zobowiązanego do niedostatku. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy sytuacja finansowa zobowiązanego ulega pogorszeniu. Czy utrata pracy lub obniżenie wynagrodzenia może stanowić podstawę do obniżenia alimentów?

Czytaj dalej „Zmiana zatrudnienia i obniżenie wynagrodzenia a obowiązek alimentacyjny.”

Choć relacja małżeńska opiera się na wzajemnym zaufaniu i bliskości, prawo karne nie uznaje jej za przestrzeń wyłączoną spod ochrony. Każdy człowiek – niezależnie od statusu w związku – zachowuje autonomię w decydowaniu o swoim życiu seksualnym.

Jak zauważa A. Michalska-Warias w opracowaniu Zgwałcenie w małżeństwie – wybrane problemy (w: Zgwałcenie. Definicja, reakcja, wsparcie dla ofiar, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2016), „osobom pozostającym w związkach małżeńskich przysługuje i wolność seksualna, i pełna ochrona prawnokarna przed jej naruszeniami”. Oznacza to, że sam fakt pozostawania w związku nie zmienia nic w kwestii karalności przymuszania do współżycia.

Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku wiele systemów prawnych zakładało, że mąż nie może zgwałcić żony. W Polsce ten pogląd został odrzucony wraz z wejściem w życie kodeksu karnego z 1969 roku, który zaliczył zgwałcenie do przestępstw przeciwko wolności. Od tego momentu nie ma już wątpliwości: sprawcą może być również małżonek.

Czytaj dalej „Przemoc seksualna w małżeństwie – granice odpowiedzialności z art. 197 k.k. ”

Chcesz zamknąć ważny etap w życiu – rozwieść się albo wystąpić o alimenty – ale nagle okazuje się, że nie wiesz nawet, gdzie mieszka druga strona? Korespondencja wraca nieodebrana, telefon milczy, a znajomi i rodzina też nie potrafią pomóc. Tymczasem w pozwie musisz podać adres pozwanego, bo bez tego sąd nie doręczy mu pism i sprawa nie ruszy dalej. Czy to oznacza koniec twoich planów? Niekoniecznie. Właśnie na takie sytuacje ustawodawca przewidział rozwiązanie – instytucję kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, uregulowaną w art. 144 k.p.c.

Czytaj dalej „Co zrobić, gdy nie znasz adresu współmałżonka a chciałbyś złożyć pozew o rozwód?”

Relacje rodziców z dziećmi są jednymi z najważniejszych więzi międzyludzkich. Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów pomiędzy dzieckiem a rodzicem zostały wyraźnie uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (art. 113 k.r.o.). Jednak coraz częściej sądy sięgają także do przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności do art. 23 k.c., który chroni dobra osobiste człowieka. Jednym z takich dóbr – co potwierdza utrwalone orzecznictwo – jest właśnie więź rodzinna.

Sprawa, którą w 2019 r. rozpoznał Sąd Apelacyjny w Katowicach (sygn. I ACa 752/18), stanowi istotny przykład, jak prawo cywilne może chronić relację rodzic–dziecko przed naruszaniem przez drugiego rodzica.

Czytaj dalej „Prawo rodzica do kontaktów z dzieckiem a dobra osobiste – analiza art. 23 k.c. w świetle orzecznictwa”