Kwestia przynależności darowizny do majątku osobistego lub wspólnego małżonków była już przedmiotem naszych wcześniejszych analiz, w których omawialiśmy przede wszystkim materialnoprawne znaczenie art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce jednak to nie sama treść tego przepisu rodzi największe trudności, lecz to, jak wykazać swoje racje w postępowaniu sądowym. Spory o darowizny bardzo często ujawniają się dopiero na etapie podziału majątku po rozwodzie, kiedy deklaracje stron zderzają się z koniecznością przedstawienia konkretnych dowodów. Właśnie dlatego w tym artykule punkt ciężkości zostaje przesunięty z samej normy prawnej na praktyczne aspekty postępowania dowodowego oraz na rozkład ciężaru dowodu w sprawach dotyczących wejścia przedmiotu darowizny do majątku wspólnego.
Zasada ogólna – darowizna jako majątek osobisty
Punktem wyjścia pozostaje art. 33 pkt 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z jego treścią przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę należą do majątku osobistego małżonka, który został obdarowany, chyba że darczyńca postanowił inaczej. Oznacza to, że co do zasady darowizna nie zasila majątku wspólnego, nawet jeśli została dokonana w czasie trwania wspólności ustawowej i nawet jeśli w praktyce służyła całej rodzinie.
Wyjątek od tej reguły jest możliwy wyłącznie wtedy, gdy zostanie wykazane, że wolą darczyńcy było obdarowanie obojga małżonków, a nie tylko jednego z nich. To właśnie ta okoliczność staje się przedmiotem sporu i wymaga udowodnienia w toku postępowania sądowego.
Spór o nieruchomość – stan faktyczny sprawy z Białegostoku
W sprawie rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy w Białymstoku byli małżonkowie spierali się o przynależność nieruchomości nabytej w trakcie trwania małżeństwa. Mąż twierdził, że zakup został sfinansowany z darowizny pieniężnej otrzymanej wyłącznie od jego rodziców, a tym samym nieruchomość stanowi jego majątek osobisty. Żona domagała się zaliczenia nieruchomości do majątku wspólnego, argumentując, że środki przekazane przez rodziców miały służyć obojgu małżonkom i poprawie warunków bytowych rodziny.
Sąd Rejonowy przychylił się do stanowiska żony i uznał nieruchomość za składnik majątku wspólnego. Rozstrzygnięcie to zostało jednak zaskarżone w apelacji, w której podniesiono zarzut błędnego rozłożenia ciężaru dowodu oraz dowolnej oceny materiału dowodowego.
Stanowisko Sądu Okręgowego – ciężar dowodu ma znaczenie decydujące
Sąd Okręgowy zmienił rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji, wskazując jednoznacznie, że kluczowe znaczenie ma prawidłowe zastosowanie art. 33 pkt 2 k.r.o. w związku z art. 6 kodeksu cywilnego. Skoro wykazano, że środki przeznaczone na zakup nieruchomości pochodziły z darowizny dokonanej na rzecz jednego z małżonków, to wystarcza to do uznania nieruchomości za jego majątek osobisty.
W takiej sytuacji ciężar dowodu przechodzi na drugiego małżonka, który twierdzi, że darowizna miała charakter wspólny. To on musi wykazać, że wolą darczyńców było obdarowanie obojga małżonków. Sąd podkreślił, że to z tej okoliczności współmałżonek wywodzi skutki prawne, a zatem to na nim – zgodnie z art. 6 k.c. – spoczywa obowiązek jej udowodnienia.
W rozpoznawanej sprawie żona nie przedstawiła przekonujących dowodów potwierdzających, że darczyńcy zamierzali obdarować oboje małżonków. Sam fakt, że nieruchomość miała służyć rodzinie, nie został uznany za wystarczający do przełamania ustawowej zasady.
Postępowanie dowodowe – na co sąd zwraca uwagę
Orzeczenie to dobrze pokazuje, jakiego rodzaju dowody mają w takich sprawach znaczenie praktyczne. Sąd analizuje przede wszystkim dokumenty – umowę darowizny, jeżeli została sporządzona, treść aktu notarialnego nabycia nieruchomości, wpisy w księdze wieczystej oraz sposób oznaczenia nabywcy. Istotne są także dowody pośrednie, takie jak potwierdzenia przelewów, tytuły wpłat, zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego czy okoliczności, w jakich darowizna została dokonana.
Zeznania świadków mogą mieć znaczenie pomocnicze, jednak – jak wynika z omawianego orzeczenia – nie mogą one prowadzić do wniosków sprzecznych z dokumentami i zasadami logicznego rozumowania. Sąd Okręgowy wyraźnie skrytykował dowolną ocenę dowodów dokonaną przez sąd pierwszej instancji i przypomniał, że wyjątki od zasady przynależności darowizny do majątku osobistego muszą być udowodnione w sposób jednoznaczny.
Wnioski praktyczne
Z punktu widzenia praktyki najważniejszy wniosek jest jeden: darowizna co do zasady należy do majątku osobistego, a zaliczenie jej do majątku wspólnego wymaga przełamania tej reguły poprzez wykazanie woli darczyńcy. To nie deklaracje stron po latach, lecz konkretne dowody decydują o wyniku sprawy.
Dla małżonków oznacza to, że już na etapie przyjmowania darowizny warto zadbać o jednoznaczne uregulowanie jej charakteru. Brak precyzji w tym zakresie bardzo często prowadzi do sporów, w których o rozstrzygnięciu przesądzają nie intencje, lecz rygorystyczne zasady postępowania dowodowego i rozkładu ciężaru dowodu.
Chcesz wiedzieć więcej? Zapraszamy do kontaktu!
Zdjęcie: unsplash.com