Podzia\u0142 maj\u0105tku po rozwodzie to jedna z najbardziej konfliktowych kwestii, jakie pojawiaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy by\u0142ymi partnerami. Cho\u0107 niekt\u00f3rym osobom wydaje si\u0119, \u017ce \u201emaj\u0105tek dzieli si\u0119 po prostu na p\u00f3\u0142\u201d, w praktyce sytuacja bywa znacznie bardziej z\u0142o\u017cona. Emocje, r\u00f3\u017cnice w nak\u0142adach finansowych, wieloletnia praca jednego z ma\u0142\u017conk\u00f3w w domu czy odmienne spojrzenie na to, kto w jakim stopniu \u201edo\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119\u201d do wsp\u00f3lnego dorobku \u2014 wszystko to sprawia, \u017ce byli ma\u0142\u017conkowie cz\u0119sto nie wiedz\u0105, jakie zasady przewiduje prawo i jak rzeczywi\u015bcie ustala si\u0119 udzia\u0142y w maj\u0105tku wsp\u00f3lnym. Tymczasem kodeks rodzinny i opieku\u0144czy zawiera zar\u00f3wno jasn\u0105 regu\u0142\u0119, jak i mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej zmodyfikowania w wyj\u0105tkowych sytuacjach.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku warto przypomnie\u0107, \u017ce dop\u00f3ki ma\u0142\u017ce\u0144stwo funkcjonuje w ramach wsp\u00f3lno\u015bci ustawowej, maj\u0105tek ma charakter wsp\u00f3lno\u015bci \u0142\u0105cznej, czyli bezudzia\u0142owej. Oznacza to, \u017ce w czasie trwania wsp\u00f3lno\u015bci \u017caden z ma\u0142\u017conk\u00f3w nie ma okre\u015blonego udzia\u0142u, kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142by dysponowa\u0107. Nie mo\u017ce sprzeda\u0107 \u201eswojej cz\u0119\u015bci\u201d, nie mo\u017ce jej obci\u0105\u017cy\u0107 ani wykorzysta\u0107 jako zabezpieczenia. Wynika to z przepis\u00f3w kodeksu rodzinnego \u2014 m.in. z zakazu rozporz\u0105dzania udzia\u0142em w maj\u0105tku wsp\u00f3lnym oraz z niemo\u017cno\u015bci kierowania egzekucji przez wierzyciela do udzia\u0142u, kt\u00f3ry mia\u0142by przypa\u015b\u0107 ma\u0142\u017conkowi po ustaniu wsp\u00f3lno\u015bci.<\/p>\n
Wsp\u00f3lno\u015b\u0107 \u0142\u0105czna dzia\u0142a wi\u0119c jak jednolita masa maj\u0105tkowa, do kt\u00f3rej ka\u017cde z ma\u0142\u017conk\u00f3w przyczynia si\u0119 wed\u0142ug w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bci \u2014 zar\u00f3wno finansowo, jak i poprzez prac\u0119 przy wychowaniu dzieci czy prowadzeniu gospodarstwa domowego.<\/p>\n
Dopiero po ustaniu wsp\u00f3lno\u015bci nast\u0119puje przekszta\u0142cenie bezudzia\u0142owej wsp\u00f3lno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej we wsp\u00f3\u0142w\u0142asno\u015b\u0107 u\u0142amkow\u0105. Od tego momentu ka\u017cde z ma\u0142\u017conk\u00f3w ma prawo do okre\u015blonego udzia\u0142u \u2014 co do zasady r\u00f3wnego. Podzia\u0142 maj\u0105tku po rozwodzie, separacji czy uniewa\u017cnieniu ma\u0142\u017ce\u0144stwa odbywa si\u0119 zatem wed\u0142ug zasad w\u0142a\u015bciwych dla wsp\u00f3\u0142w\u0142asno\u015bci u\u0142amkowej i dzia\u0142u spadku.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie wtedy powstaje pytanie: czy rzeczywi\u015bcie udzia\u0142y powinny by\u0107 r\u00f3wne?<\/p>\n
Art. 43 \u00a7 1 kodeksu rodzinnego i opieku\u0144czego przewiduje jednoznacznie: udzia\u0142y ma\u0142\u017conk\u00f3w w maj\u0105tku wsp\u00f3lnym s\u0105 r\u00f3wne. Ustawodawca opiera t\u0119 zasad\u0119 na idei r\u00f3wnouprawnienia oraz za\u0142o\u017ceniu, \u017ce ka\u017cdy z ma\u0142\u017conk\u00f3w wnosi wk\u0142ad w budow\u0119 maj\u0105tku \u2014 nie tylko poprzez prac\u0119 zarobkow\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c poprzez osobist\u0105 prac\u0119 na rzecz domu i dzieci. Udzia\u0142 w powstawaniu maj\u0105tku mo\u017ce wi\u0119c przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy i nie zawsze sprowadza si\u0119 do wk\u0142ad\u00f3w finansowych.<\/p>\n
Regu\u0142a r\u00f3wno\u015bci obowi\u0105zuje niezale\u017cnie od przyczyn ustania ma\u0142\u017ce\u0144stwa \u2014 nawet wydanie wyroku rozwodowego z orzeczeniem o winie nie przes\u0105dza o automatycznym obni\u017ceniu udzia\u0142u jednego z ma\u0142\u017conk\u00f3w.<\/p>\n
Art. 43 \u00a7 2 k.r.o. przewiduje jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 odst\u0119pstwa od zasady r\u00f3wno\u015bci udzia\u0142\u00f3w. Uzale\u017cnia je od spe\u0142nienia dw\u00f3ch przes\u0142anek, kt\u00f3re musz\u0105 wyst\u0105pi\u0107 \u0142\u0105cznie: po pierwsze, musz\u0105 istnie\u0107 wa\u017cne powody, po drugie \u2014 r\u00f3\u017cny stopie\u0144 przyczynienia si\u0119 ma\u0142\u017conk\u00f3w do powstania maj\u0105tku.<\/p>\n
Nier\u00f3wne udzia\u0142y s\u0105 zatem wyj\u0105tkiem i wymagaj\u0105 wykazania zar\u00f3wno przes\u0142anek natury moralnej, jak i ekonomicznej.<\/p>\n
Poj\u0119cie to nie zosta\u0142o zdefiniowane w ustawie, jednak orzecznictwo S\u0105du Najwy\u017cszego wypracowa\u0142o jednolit\u0105 lini\u0119 wyk\u0142adni. Za wa\u017cne powody mo\u017cna uzna\u0107 takie okoliczno\u015bci, kt\u00f3re w \u015bwietle norm moralnych i zasad wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego sprawiaj\u0105, \u017ce r\u00f3wny podzia\u0142 maj\u0105tku by\u0142by niesprawiedliwy. Najcz\u0119\u015bciej wskazuje si\u0119 tu:<\/p>\n
Co istotne, okoliczno\u015bci po rozwodzie nie maj\u0105 znaczenia \u2014 licz\u0105 si\u0119 jedynie te, kt\u00f3re wyst\u0119powa\u0142y w czasie trwania wsp\u00f3lno\u015bci.<\/p>\n
Drugim warunkiem s\u0105dowej ingerencji jest analiza rzeczywistego wk\u0142adu ka\u017cdego z ma\u0142\u017conk\u00f3w. Przy ocenie stopnia przyczynienia uwzgl\u0119dnia si\u0119 nie tylko wk\u0142ad finansowy, ale r\u00f3wnie\u017c nak\u0142ady osobistej pracy przy prowadzeniu domu i wychowaniu dzieci. Osoba, kt\u00f3ra zrezygnowa\u0142a z kariery zawodowej, aby zajmowa\u0107 si\u0119 rodzin\u0105, nie jest mniej zas\u0142u\u017cona w powstaniu maj\u0105tku wsp\u00f3lnego ni\u017c ta, kt\u00f3ra osi\u0105ga\u0142a dochody.<\/p>\n
Brak wk\u0142adu wynikaj\u0105cy z okoliczno\u015bci obiektywnych, takich jak choroba, nie uzasadnia ustalenia ni\u017cszego udzia\u0142u.<\/p>\n
\u017b\u0105danie ustalenia nier\u00f3wnych udzia\u0142\u00f3w najcz\u0119\u015bciej zg\u0142asza si\u0119 w post\u0119powaniu o podzia\u0142 maj\u0105tku wsp\u00f3lnego, kt\u00f3re toczy si\u0119 po ustaniu wsp\u00f3lno\u015bci maj\u0105tkowej. S\u0105d w\u00f3wczas mo\u017ce wyda\u0107 postanowienie wst\u0119pne, rozstrzygaj\u0105ce wy\u0142\u0105cznie o tej kwestii, zanim przejdzie do fizycznego podzia\u0142u sk\u0142adnik\u00f3w maj\u0105tkowych.<\/p>\n
Mo\u017cliwe jest tak\u017ce wytoczenie odr\u0119bnego pow\u00f3dztwa o ustalenie nier\u00f3wnych udzia\u0142\u00f3w przed wszcz\u0119ciem post\u0119powania dzia\u0142owego. Je\u015bli jednak obie sprawy tocz\u0105 si\u0119 r\u00f3wnolegle, musz\u0105 zosta\u0107 po\u0142\u0105czone i rozpoznane w ramach jednego post\u0119powania nieprocesowego.<\/p>\n
\u017b\u0105danie takie nie mo\u017ce by\u0107 zg\u0142oszone po dokonaniu podzia\u0142u maj\u0105tku \u2014 orzeczenie w tym zakresie musi poprzedza\u0107 rozliczenie maj\u0105tku.<\/p>\n
Ka\u017cdy z ma\u0142\u017conk\u00f3w ma legitymacj\u0119 do z\u0142o\u017cenia takiego wniosku. Spadkobiercy maj\u0105 takie uprawnienie jedynie wyj\u0105tkowo \u2014 gdy zmar\u0142y ma\u0142\u017conek sam wcze\u015bniej podj\u0105\u0142 dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do ustania ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n
Kwestia skutku czasowego orzeczenia ustalaj\u0105cego nier\u00f3wne udzia\u0142y budzi\u0142a i nadal budzi pewne kontrowersje. W orzecznictwie pojawi\u0142y si\u0119 dwa stanowiska:<\/p>\n
S\u0105d Najwy\u017cszy wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce skoro wsp\u00f3lno\u015b\u0107 ustawowa ustaje, to od tej chwili powinien by\u0107 mo\u017cliwy rzeczywisty, odpowiadaj\u0105cy sytuacji faktycznej podzia\u0142 maj\u0105tku. Logiczne wi\u0119c jest, \u017ce ustalenie nier\u00f3wnych udzia\u0142\u00f3w odnosi skutek od chwili ustania wsp\u00f3lno\u015bci, a nie dopiero od momentu wydania orzeczenia.<\/p>\n
Zasad\u0105 jest, \u017ce do maj\u0105tku wsp\u00f3lnego nale\u017c\u0105 wszystkie prawa nabyte w czasie trwania wsp\u00f3lno\u015bci, o ile nie mieszcz\u0105 si\u0119 w wyj\u0105tkach przewidzianych w ustawie. O tym, czy dana rzecz lub prawo nale\u017cy do maj\u0105tku wsp\u00f3lnego, decyduje wy\u0142\u0105cznie moment nabycia. Je\u015bli prawo nabyte zosta\u0142o ju\u017c po ustaniu wsp\u00f3lno\u015bci, nie mo\u017ce by\u0107 zaliczone do maj\u0105tku wsp\u00f3lnego \u2014 stanowi wsp\u00f3\u0142w\u0142asno\u015b\u0107 u\u0142amkow\u0105 stron, wed\u0142ug zasad og\u00f3lnych.<\/p>\n
W orzecznictwie przyjmuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zbycie przez jednego z ma\u0142\u017conk\u00f3w jego udzia\u0142u w przedmiocie, kt\u00f3ry wcze\u015bniej wchodzi\u0142 do maj\u0105tku wsp\u00f3lnego, mo\u017ce by\u0107 bezskuteczne wzgl\u0119dem drugiego ma\u0142\u017conka, je\u017celi narusza jego prawa wynikaj\u0105ce z zasad podzia\u0142u maj\u0105tku.<\/p>\n
Chcesz wiedzie\u0107 wi\u0119cej? <\/em>Zapraszamy do kontaktu!<\/em><\/a><\/p>\n Zdj\u0119cie:<\/strong> unsplash.com<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"