Autor: Michał Walczak

Przyczyn rozwodu może być wiele. Czasem chodzi o zdradę, przemoc, uzależnienia, rozpad więzi albo zupełnie różne wizje życia. Zdarza się jednak i tak, że źródłem problemu staje się styl życia jednego z małżonków — a czasem również jego „zawód”, jeżeli działalność, z której czerpie pieniądze, ma charakter przestępczy.

Wtedy pojawia się pytanie nie tylko o charakterze moralnym, ale również bardzo konkretne zagadnienie prawne: co dzieje się z pieniędzmi, rzeczami albo innymi przedmiotami majątkowymi uzyskanymi przez jednego z małżonków z przestępstwa, jeżeli małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej? Czy takie składniki trafiają do majątku osobistego sprawcy, czy do majątku wspólnego małżonków?

Na pierwszy rzut oka odpowiedź może wydawać się oczywista: skoro coś pochodzi z przestępstwa, nie powinno korzystać z ochrony prawa. Sąd Najwyższy w uchwale z 29 czerwca 2010 r., III CZP 42/10, przyjął jednak rozwiązanie bardziej złożone.

Czytaj dalej „Czy majątek z przestępstwa wchodzi do majątku wspólnego małżonków?”

W postępowaniu cywilnym instytucja zabezpieczenia roszczenia co do zasady pełni funkcję ochronną – ma zagwarantować, że przyszłe orzeczenie sądu będzie mogło zostać skutecznie wykonane. Innymi słowy, zabezpieczenie chroni wierzyciela przed sytuacją, w której wyrok – choć korzystny – okaże się niewykonalny.

W sprawach o alimenty mechanizm ten działa jednak inaczej. Ustawodawca dostrzegł, że w tego typu sprawach chodzi nie tyle o przyszłość, ile o tu i teraz – o bieżące utrzymanie osoby uprawnionej. Dlatego właśnie wprowadzono regulację szczególną, która znacząco modyfikuje klasyczne rozumienie zabezpieczenia.

Art. 753 k.p.c. ma charakter lex specialis wobec ogólnych przepisów o zabezpieczeniu. W praktyce oznacza to odejście od zasady, że zabezpieczenie nie może prowadzić do zaspokojenia roszczenia. W sprawach alimentacyjnych jest odwrotnie – zabezpieczenie właśnie temu służy. Już na etapie procesu dochodzi do realnego przekazywania środków pieniężnych, które mają pokrywać bieżące potrzeby uprawnionego.

Jak trafnie wskazuje się w doktrynie, mamy tu do czynienia z konstrukcją o charakterze „quasi-merytorycznym”, ponieważ zabezpieczenie w istocie uprzedza treść przyszłego wyroku i tymczasowo ją realizuje. Nie jest to więc jedynie środek pomocniczy, lecz instrument zapewniający faktyczne utrzymanie uprawnionego w toku postępowania.

Czytaj dalej „Zabezpieczenie w sprawach o alimenty – istota, funkcja i praktyczne znaczenie”

W poprzedniej części omówiliśmy ogólne znaczenie pojęcia usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz pokazaliśmy, że sąd nie akceptuje automatycznie każdego wydatku przedstawionego przez rodzica. Wskazaliśmy też, że szczególnie ostrożnie oceniane są koszty luksusowe, nadmierne, niewykazane albo takie, które bardziej odzwierciedlają wybory życiowe opiekuna niż dobro dziecka.

W tej części kontynuujemy temat i przechodzimy do kolejnych grup wydatków, które w praktyce bardzo często wywołują spory: kosztów mieszkaniowych i wyposażenia domu, kredytów i pożyczek, wakacji, rozrywki, zakupu drogich urządzeń oraz utrzymania zwierząt. To właśnie tu najczęściej widać różnicę między rzeczywistym domowym budżetem a tym, co sąd jest gotów uznać za element obowiązku alimentacyjnego.

Czytaj dalej „Alimenty a koszty utrzymania dziecka – czego sąd zwykle nie uwzględnia? cz. 2”

W sprawach rozwodowych uwaga stron najczęściej koncentruje się na samym rozwiązaniu małżeństwa. Tymczasem samo orzeczenie rozwodu jest tylko jednym z elementów wyroku. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie rozdzielają przesłanki dopuszczalności rozwodu od tzw. dodatkowych rozstrzygnięć, które sąd musi lub może zawrzeć w sentencji wyroku.

O ile art. 56 k.r.o. określa, kiedy rozwód w ogóle jest dopuszczalny, a art. 57 k.r.o. dotyczy kwestii winy za rozkład pożycia, o tyle art. 58 k.r.o. reguluje inne rozstrzygnięcia, które kształtują sytuację rodziny po ustaniu małżeństwa. To właśnie ten przepis w praktyce decyduje o tym, jak będzie wyglądać codzienne życie byłych małżonków i ich dzieci.

Czytaj dalej „Jakie rozstrzygnięcia zawiera wyrok rozwodowy? Zakres art. 58 k.r.o. w praktyce.”

Sprawy spadkowe, w których uczestniczą małoletnie dzieci, bardzo często stają się polem napięć i konfliktów między rodzicami. Emocje związane ze śmiercią bliskiej osoby, obawa przed długami spadkowymi, a nierzadko również trudne relacje między samymi rodzicami sprawiają, że decyzje dotyczące majątku dziecka przestają być oczywiste.

Jednym z najbardziej problematycznych momentów jest sytuacja, w której dziecko zostaje powołane do spadku, a rodzice nie potrafią osiągnąć porozumienia co do tego, czy spadek w jego imieniu należy odrzucić. W takich przypadkach prawo nie pozostawia tej decyzji wyłącznie w rękach jednego z rodziców, wprowadzając mechanizmy mające zabezpieczyć interes dziecka przed skutkami rodzinnego sporu.

Czytaj dalej „Odrzucenie spadku w imieniu dziecka a konflikt rodziców – granice decyzyjności i rola sądu.”

Podział majątku po rozwodzie to jedna z najbardziej konfliktowych kwestii, jakie pojawiają się między byłymi partnerami. Choć niektórym osobom wydaje się, że „majątek dzieli się po prostu na pół”, w praktyce sytuacja bywa znacznie bardziej złożona. Emocje, różnice w nakładach finansowych, wieloletnia praca jednego z małżonków w domu czy odmienne spojrzenie na to, kto w jakim stopniu „dołożył się” do wspólnego dorobku — wszystko to sprawia, że byli małżonkowie często nie wiedzą, jakie zasady przewiduje prawo i jak rzeczywiście ustala się udziały w majątku wspólnym. Tymczasem kodeks rodzinny i opiekuńczy zawiera zarówno jasną regułę, jak i możliwość jej zmodyfikowania w wyjątkowych sytuacjach.

Czytaj dalej „Udziały małżonków w majątku wspólnym oraz ustalenie nierównych udziałów – zasady, postępowanie i skutki”

W sprawach rozwodowych często pojawia się pytanie, czy przebaczenie współmałżonkowi może mieć wpływ na orzeczenie o winie za rozkład pożycia. To temat, w którym prawo styka się z emocjami, a granica między takim gestem a jego skutkami prawnymi bywa wyjątkowo cienka. Czy „puszczenie w niepamięć” dawnych przewinień naprawdę pozbawia je znaczenia przed sądem?

Choć instytucja przebaczenia nie została wprost uregulowana w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to orzecznictwo sądów pokazuje, że jej znaczenie bywa decydujące dla ustalenia winy za rozkład pożycia małżeńskiego.

Czytaj dalej „Przebaczenie a wina w rozwodzie – jak sądy oceniają skutki wybaczenia małżonkowi?”

Dziecko, jako podmiot szczególnej troski państwa, korzysta z ochrony o charakterze konstytucyjnej. Art. 72 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że „Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka”, a w ust. 3 dodaje, iż „organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i – w miarę możliwości – uwzględnienia zdania dziecka”.

Ten przepis nie jest jedynie pustą deklaracją – jego urzeczywistnieniem są między innymi art. 216¹ i art. 576 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, które nadają dziecku prawo do zabrania głosu w sprawach, które bezpośrednio go dotyczą.

W pierwszej kolejności trzeba podkreślić iż, wysłuchanie dziecka nie jest przesłuchaniem. To nie kolejny dowód w sprawie, ale sposób, by zapewnić dziecku możliwość wyrażenia opinii – w bezpiecznych, przyjaznych warunkach. Jak zauważa Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, „wysłuchanie nie zmierza do uzyskania materiału dowodowego (…), lecz do ustalenia zdania dziecka i wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego jego opinię oraz dobro”.

Czytaj dalej „Wysłuchanie dziecka w postępowaniu sądowym – głos najmłodszych w świetle art. 216¹ i 576 KPC”

W świadomości społecznej, budowanej przez filmy i seriale, prywatny detektyw jawi się jako osoba, kto może niemal wszystko: założyć podsłuch, włamać się na konto pocztowe, zamontować GPS w samochodzie czy potajemnie nagrywać rozmowy. W rzeczywistości rzeczywiste uprawnienia detektywa są znacznie bardziej ograniczone. Co więcej, przekroczenie granic prawa może skutkować nie tylko odpowiedzialnością samego detektywa, ale również osoby, która zleciła wykonanie takich działań.

Czytaj dalej „Detektyw w sprawie rozwodowej – granice prawa i odpowiedzialności.”

Prawo rodzinne w Polsce opiera się na fundamentalnej zasadzie — dobro dziecka zawsze ma pierwszeństwo. To ono wyznacza granice dla decyzji sądu w sprawach rodzinnych. Z tego powodu ustawodawca przewidział w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (KRO) szczególne regulacje dotyczące kontaktów z dzieckiem. Z jednej strony, mamy przepisy pozwalające ograniczyć albo wręcz zakazać kontaktów (art. 113³ KRO), jeśli stanowią one zagrożenie dla prawidłowego rozwoju małoletniego. Z drugiej — art. 113⁵ KRO daje sądom narzędzie do korygowania wcześniejszych decyzji, gdy dane okoliczności ulegną zmianie.

Czytaj dalej „Zmiana rozstrzygnięcia o kontaktach z dzieckiem: przesłanki, praktyka, wnioski.”